Category Archives: In evidenza

Eparkia e Arbereshevet e Ungres eshte po t’benje nje Qind vjet

Eparkia e Arbereshevet e Ungres eshte po t’benje nje Qind vjet

 

Ish dita 13 fjavar 1919, kur i nderuari Papë Benedhiti XV, me Kushtetutën Apostollike ‘Catholici Fideles’ krijonij Eparkinë e Ungrës të Arbëreshëvet të Talljes Kontinentale për “bestarët katolikë të ritit grek, çë rrojin në Epir e në Arbërì,të pështuar valë-valë nga zotërimi i Turqvet, …të mbledhur me bularì zëmergjerë…ndër dherat e Kallàbrjes e të Siçìlljes, ture mbajtur, si ish për me bënë, zakonet e traditat e popullit grek, sa e më shumë ritet e Qishës së tyre, bashkë me gjithë lexhat e zakonet çë ata kishin trashguar ka Étërit e tyre dhe me më të madhin kujdes e mall kishin ruajtur për shumë shekul. Kjo mënyrë së rruari të të mërguarvet arbëreshë qe me pjot gëzim e aprovuar dhe e lejuar ka Papa, ashtu çë ata, mbatanë qiellit të tyre, sikur të kishin ri-gjetur Atdhenë e tyre në territor italian […]”. Selia e Shënjtë përgjegjej kështu, me mirëdashje

atërore, kërkesavet urgjente për mbrojtje, të parashtruara për shumë mot ka pasardhësit e kreit shqiptar Gjergj Kastriotit Skanderbé, asimoti të dekoruar me titullin ‘Atlet i Krishtit’, për zellin e derdhur me ushtarët e tij të bushtër, për njëzetepesë vjet, për të mbrojtur lirinë e vetëvendosjen e popullit të tij dhe të krishtërimit europjan.

T’ardhurit e Arbëreshëvet ndë Talljet ndodhi ndër shekk.XV-XVIII, pas Koncilit të Firenze-s (1439), pas rënies së Kostantinopollit (1453) e pas vdekjes së Skanderbekut (1468). Nd’atë mot ndërroi vend një Komb i tërë, një Qishë, Krishtërimi arbëresh, gjuha arbëreshe: një popull i tërë me trashëgiminë e tij.

Mërgimtarët pat ‘ lëjin me hjidhì Mëmëdheun, për të qëndrojin të gjallë, të lirë e të krishterë; tue ikur, muartin me ta pak shërbise, ato çë mbëshojin më pak, më të shtrëjtat, ato çë s’mund të harrohen: kujtimet, gjuhën, ritin bixantin; ndërsa te vendi atëror lanë helm, mbrastì e shkretì. Ata qenë të mbledhur me mirëdashje gjithapàru, si vëllezër të së njëtës Besë të krishterë. Papët e Romës qenë ngaherë të kujdesshëm, si ètër, ndaj tyre, se të kishin kushte rùajtjeje të trashëgimisë së tyre.

 

Krijimi i Eparkisë së Ungrës është kurorëzimi i nji udhëtimi të gjatë historik, gjatë të cilit Perëndia, pa i lënë fare ngëmshtin, ruajti këtë popull të vogël oriental, çë u integrua plotësisht te struktura e Qishës lëtire, po pa bjerrë karakteristikat e identitetit të vetë. Selia e Shëjtë, me këtë masë njih juridikisht, dhe më parë se gjithë, realitetin njësor dhe të veçantë të Arbëreshëvet të Talljes dhe i jip atyre një formë drejtësije qishtare e civile.

Te ky vit 2016 Eparkia e Ungrës zu vitin nëndëdhjetetetë (98°) jetje dhe vete përpara, e shkathët, drejt të parit Qindvjetor. Tek historia e saj regjistron katër Peshkopra, i pari i të cilëvet qe imzot Giovanni Mele, ka Firmoza/Cs, i ëmruar kur kish sapo tridhjetetrè (33) vjet: ai qeverisi për 60 vjet (1919-1979), e u angazhua trimërisht për t’i jipë një bashkëri Famullìvet të Eparkisë së re, çë, më parë, vejin me gjashtë (6) ndryshe Dioqeza: Cassano allo Jonio, Rossano, Bisignano, Anglona, Penne, çë gjëndshin te katër (4) ndryshe krahina: Kalabri, Basilikatë, Abruc, Pulje.

 

Pasardhësi i tij. imzot Giovanni Stamati, ka Pllatani/Cs, vate përpara me të njëjtin zell apostolik, për rimarrjen e frymës shpirtërore bixantine dhe për një fisionomì qishtare të njëjtë, në shëngjin e vijìmit, të ruajtjes e të vlerësimit të trashgimisë së lashtë shpirtërore dhe historikokulturore. Ai, mbjatu pas Koncilit Vatikan II, te viti 1968, dekretoi përdorimin liturgjik të gjuhës arbëreshe, mëmësore e popullore, si shëngj i fortë njësìje eparkiale, si edhe anësije dhe afërsije njëi populli, të cilit, te atdheu i tyre, ish e mohuar liria të mund të lutjin Perëndinë. Te katundet e Eparkisë parkalesej, kështu, tek e vjetra dhe bulare

gjuhë mëmësore, tue pritur agimin e nji rilindjeje të besës së krishtërë te Mëmëdheu i Tatëlashëvet.

 

I trejti peshkop, imzot Ercole Lupinacci, ka Mbuzati/Cs, ç’ka viti 1987 njera ndë 2010, bëri çmos sa të ngrënij te një hjé e duhur trashgiminë liturgjike dhe ikonografike të Qishavet famullitare, ture i sjellur te një formë më të përputhur me traditën bixantine. Gjatë peshkopatit të tij qe e mbajtur e para Mbledhje Eparkiale, ka e cila duall një serì të dhënash për një jetë të mirë qishtare, bashkësore e individuale, në drejtim me pasurinë shpirtërore orientale.

 

Peshkopi i sotshëm, imzot Donato Oliverio, ka Ungra/Cs, pat në trashëgim një Eparki të bukur, fort e rrënjosur në Perëndim, ku po buthton me qartësi të madhe bëgatëritë e traditës bixantine dhe bukurinë e njësisë së mundshme ndë mes të krishterëvet të perëndimit e të lindjes, edhe me tradita e gjuhë ndryshe. Ai drejton Eparkinë nga Ungra, një e këndshme horëz me afro 3000 njerëz, e vënur ka ana jugperëndimore e vargmalit të Pulinit, te këmbët e malit Petrosa (Gurishte), 600 metra mbi detin. Throni i tij gjëndet tek ajo ç’është Qisha-mëmë e gjithë Qishavet të Eparkisë, Katedralja e Shën Kollit të Mirës, e stisur ndë mes t’vitravet 1721- 1825. Madhështore në planin e saj romano-barok me kryqe lëtire, qe e zbukuruar ndër dhjetëvjeçarët e prasëm, me mozaikë me vlerë e me afreske, çë e bëjën të pashoqe, ku art bixantin e frymë shpirtërore orientale bashkohen bukur, aq sa të jetë e mbajtur si Qisha më e rëndësishme e Katolicizmit bixantin arbëresh ndë Talljet. Ka kupola e saj zotëron, madhështor, Krishti Pantokrator, ‘faqe e lipisisë së Atit’.

 

Sot bestarët e Eparkisë janë qasur 40.000 ndër katundet, e njetër aq të shprishur te ndryshe hora të Talljes; për t’i ndihjën tek udhëtimi i tyre drejt Zotit janë afro pesëdhjetë priftra. Këta rrojën ndë 30 Famullì arbëreshe të ritit bixantin: të shprishura, këtù këtje ndë territoret e katër Dioqezave lëtire të Kallàbrjes (Cassano Jonio, S.Marco Argentano, Rossano-Cariati e Cosenza- Bisignano) dhe tre Dioqezave jashtë Kallabrjes (Tursi-Lagonegro, Lecce, Pescara-Penne). Ndër këta katunde, mb’udhë e ndë fëmilet, flasën arbërisht; e te Qishat, gjatë Shërbesavet Liturgjike, bestarët parkalesjën e këndojën grek e arbërisht.

 

Në Eparki rrohet e mbahet, me plotësi bashkësije qishtare me Selinë e Shëjtë, tradita bixantine me të shtrënjten pasurì liturgjike, cerimoniale, ikonografike, teologjike, shpirtërore, melurgjike. Këto karakteristika e bëjën këtë Eparki, ndë

Kallabrjet e ndë Talljet, shëngj i gjallë i jetës së vërtetë të të parëvet shekul të erës së krishterë, kur grekra e lëtinj rrojin bashkë e lavdërojin, nganjë të gjuha e tyre e sipas traditavet të tyre, të njëshmin e të vetmin Perëndi.

 

Programi baritor i peshkopit Donat mund të shihet tash tek të parët hapa të peshkopatit të tij. Ai, sanënga u vendësua, bëri një pellegrinaxh bestarësh te varri i apostullit Pjetër, se të falënderonij Perëndinë për lipisìnë e madhe çë patë për Arbëreshët gjatë ndënj’jes së tyre ndë Talljet dhe për të singonij besën e plotë të Arbëreshëvet drej Qishës Katolike dhe Papës të Romës. Tek i dijti vit i peshkopatit të tij, me një delegacjonë priftrash, qe pritur zyrtarisht, në Kostantinòpull, ka patriarku Bartolomé, kuj i vërtetoi se Arbëreshët mbajën të gjallë besën e krishterë te tradita bixantine çë trashguan ka prindt. Vitin pas, vate ndë Shqipëri, ku puthi botën e Atlashvet e u përpoq me Peshkoprat Shqiptarë, Katolikë e Orthodoksë, si edhe me krerët e bashkësivet myslimane e bektashane, simbole të gjallë të rilindjes së dritës nd’atë Dhé të martirizuar dhe shëngje shpresje për tërë Botën, për zgjedhjet e tyre dialogu dhe hapash paqje.

Peshkopi Donat do të drejtonjë Eparkinë e Ungrës me bestarët e saj arbëreshë – me traditë bixantine të jetuar në bashkëri të plotë te një territor me traditë lëtire – ture u spënduar për bashkimin e të Krishterëvet, se të buthtonjë profetikisht të ardhmen e afërme të Qishës: bashkimin te besa e drejtë dhe te bëgatëria e gjerë të ndryshimevet qishtarë.

 

Ndë këtë drejtim patë një shtyjtje te madhe nga dica krera të lertë të Qishës Ortodhokse çë, me bekimin e Patriarkut Bartolomè të Kostantinòpollit, vizituan, vitet e fundit, ca katunde të Eparkisë së Ungrës. Ndë shënmitër 2013, Stephanos Charalambides, metropolit I Tallin-it e të gjithë Estonisë, e Athenagoras Peckstadt, çë errù si peshkop i Sinopit dhe u nis ka Ungra me njoftimin se kish qënë ëmruar metropolit i Bellxhit; e, ndë shënmartir 2015, Elpidophoros Lambriniadis, Metropolit i Bursës, Abat i monastirit Patriarkal e Stavropigiak “Trinì e Shëjtë” të Chalki-s. Këta vunë në dukje se zbuluan, ndër Arbëreshët e Eparkisë së Ungrës, “vëllezër çë s’njihjin fare”, çë bëjën pjesë plotësisht të Qishës Katolike, po ashtu edhe plotësisht të lidhur me besë traditës bixantine të Étërvet.

 

E ata vetë shtyjtin sa katundet e Eparkisë të bëhen shkolla përpjekje për marrëdhënie vëllazërore ndë mes t’krishterëve ortodoksë dhe t’krishterëve katolikë, me hapa të vigjël qàsjeje miqësore, për të ndihur njohjen e njeri-jetrit, për të gëzuar të bëgatìvet të tjerëvet tek të lavdëruarit e Perëndisë; për të shëruar hapat llargimi të së shkuarës e për të shkurtuar motet e ri-bashkimit të Qishavet të Krishtera; ashtu çë t’errëhet tek e shërtuara dhe e duhura njësì e dukshme të besimtarëvet mbë Krishtin, të Birin e Perëndisë, Zotin e Shpëtimtarin, çë i lypi Atit: ‘Të jenë një!”.

 

Te zëmra e te mendja e Peshkopit Donat, të klerit e të bestarëvet arbëreshë të Eparkisë së Ungrës, këto fjalë të forta u bashkuan gjithnjë me atë ç’është shkruar, hapët e qartë, tek stema e Eparkisë: “¿¿¿ OS¿¿ ¿¿” – “QË TË JENË

NJË” – “UT UNUM SINT”, çë përbën misionin e veçantë të së voglës Qishë Arbëreshe, e dërguar, me fuqitë e saj të varfëra, se e djeshmja të priret e sotme dhe të profetizohet vëlima e Perëndisë; ç’ësht edhe, si duket, objektivi i kërkuar me gjithë fuqitë ka Papa Frangjisku: njësì, me çdo kusht!

 

Populli arbëresh dhe Qisha e tij kujtojën, me shumë mall e çudì, të tjera fjalë si këto, çë i drejtoi atyre, ndë 25 prill 1968, i lumturi Papë Pali VI, me rastin e Pesëqindëvjetorit të vdekjes së Skanderbekut:”Shumë të ndershëm bil të Shqipërisë, ju mund të mbani këtë Selì Apostolike si shpia juaj atërore, dhe ndëse historia ju pa të shtypur e të shprishur, mirësia e Perëndisë bëri çë ju, me gjithë ‘gjakun tuaj të shprishur’, të ishit gjithaparu prematjòtë besëlidhjesh e bashkëpunimesh, çë shumë herë, e parë motit, ju bënë punëtorë të ekumenizmit modern”.

 

(Protopresbitero Pietro Lanza, Protosincello dell’Eparchia di Lungro)

 

Jeta Arbëreshe, 81 / janár-theristì 2016  ( pruar arbërisht Drejtori)

Domenica 12 febbraio 2017

Nella traduzione CEI del 2008 il testo del Vangelo odierno viene chiamato La parabola del Padre misericordioso. In tanti la conosciamo come la parabola del figlio prodigo. Alcuni la chiamano del Figlio Perduto (perché è l’ultima dopo la dracma e la pecorella smarrita). L’accento dei commentatori cade secondo chi viene considerato il personaggio principale: alcuni il padre (si sottolinea il perdono), altri il figlio (la ricerca dell’indipendenza e il pentimento), altri il figlio maggiore (l’invidia, la sua poca comprensione dell’amore).

Soffermiamoci su un solo aspetto: il culto giovanile dell’indipendenza del Figliol Prodigo. È una novità assoluta – l’immagine utopica della libertà. Solo che rinunciare alla “dipendenza” della casa paterna lo porta ad altre dipendenze. Dipenderà da quelli del paese lontano, (ha fame, viene umiliato ecc.), perché a un certo punto è in gioco la sua stessa sopravvivenza. Si accorge alla fine che non è al suo posto. L’insegnamento: se qualcuno pensa d’essere indipendente, senza Dio, questo è semplicemente impossibile. Nella trincea quotidiana in cui si svolge l’esistenza degli adulti non c’è posto per una cosa come l’ateismo. Non è possibile non adorare qualche cosa. Tutti credono. La sola scelta che abbiamo è su che cosa adorare. E una ragione per scegliere Gesù Cristo è che praticamente qualsiasi altra cosa in cui crederete finirà per “mangiarvi vivi”. Se adorerete il denaro o le cose, se a queste cose affiderete il vero significato della vita, allora vi sembrerà di non averne mai abbastanza. È questa la verità. Adorate il vostro corpo e la bellezza e vi sentirete sempre brutti. E quando i segni del tempo e dell’età si cominceranno a mostrare, voi morirete ogni volta che una ruga comparirà sul vostro viso. Ad un certo livello tutti sanno queste cose. Sono state codificate in miti, proverbi, luoghi comuni, epigrammi, parabole, sono la struttura di ogni grande racconto. Il trucco sta tutto nel tenere ben presente questa verità nella coscienza quotidiana. Adorate il potere, e finirete per sentirvi deboli e impauriti, e avrete bisogno di avere sempre più potere sugli altri per rendervi insensibili alle vostre paure. Adorate il vostro intelletto, cercate di essere considerati intelligenti, e finirete per sentirvi stupidi, degli impostori, sempre sul punto di essere scoperti. Ma la cosa insidiosa di queste forme di adorazione non è solo che siano cattive o peccaminose, ma che sono anche in un certo senso inconsce. La configurazione di base, per la ferita del peccato originale è egoistica. E il cosiddetto “mondo reale” non vi scoraggerà dall’operare con la configurazione egoista, poiché il cosiddetto “mondo reale” degli uomini e del denaro e del potere canticchia allegramente sul bordo di una pozza di paura e rabbia e frustrazione e desiderio e adorazione di sé. La cultura contemporanea ha imbrigliato queste forze in modo da produrre una ricchezza straordinaria e comodità e libertà personale. La libertà illusoria d’essere tutti dei signori di minuscoli regni grandi come il nostro cranio, soli al centro del creato. Questo tipo di libertà può avere lati positivi. Ma naturalmente vi sono molti altri tipi di libertà. La libertà del tipo più importante richiede attenzione e consapevolezza e disciplina, e di essere veramente capaci di interessarsi ad altre persone e a sacrificarsi per loro più e più volte ogni giorno in una miriade di modi insignificanti e poco attraenti. E ovviamente riconoscere il Creatore, e se per un motivo o un altro ci si è allontanati, tornare. Questo Vangelo, infatti, è intimamente collegato con il Sacramento della Confessione. Il Padre ci aspetta, ci perdona, ci ama.

E Diela 5 febbraio 2017

Il Vangelo di questa domenica ci esorta alla preghiera umile. Non ogni preghiera è ben accetta a Dio ma solo la preghiera umile. La preghiera è la manifestazione del nostro cuore al Signore. Secondo l’intimità del cuore, abbiamo nella parabola d’oggi due tipi di atteggiamenti e di comportamenti spirituali, sia nei riguardi di Dio che degli altri uomini.

Il fariseo si presenta “in piedi”, che si potrebbe anche intendere “a testa alta”, pregando come qualsiasi altro pio israelita. Pregava per essere visto, lodato, celebrato, riconosciuto, quasi che la sua preghiera fosse più rivolta a se stesso che a Dio, congratulandosi con se stesso per le sue pratiche devozionali.

Anche il pubblicano sale al tempio ma si ferma in fondo, col capo chino, in un atteggiamento di contrizione che è ben diverso dalla superbia arrogante del fariseo. Anch’egli si rivolge a Dio: non per vantarsi, ma per implorare misericordia: confessa la sua indegnità interiore. Come si comportasse nella vita di tutti i giorni, non ci è dato sapere: vediamo solo la manifestazione umile della sua grande fede. Questi due tipi antitetici dello spirito umano, l’umile e il superbo, dimostrano il loro vero valore: lo spogliamento, la povertà di spirito che introduce alle ricchezze del regno opposto all’arroganza egoista, manifestata con il complesso della superiorità morale. L’orgoglio autosufficiente è un luogo privilegiato per il principe di questo mondo. Il testo greco ci suggerisce che il pubblicano non si sentiva un peccatore, ma il peccatore, il peccatore per eccellenza. Non ha null’altro in cui confidare se non la misericordia di Dio. Non cerca aiuto da nessun altro, se non da Dio. Sa benissimo che gli altri uomini, farisei di ogni genere per primi, non lo degnano nemmeno di uno sguardo, ma crede fermamente nella misericordia di Dio.

La preghiera umile davanti a Dio, Sommo Bene è una specie di specchio. Ci mostra come il bene che abbiamo fatto, è sempre poco in confronto al bene che dobbiamo compiere nella nostra vita se vogliamo somigliare a Dio. La preghiera umile è la base della vita spirituale.

https://www.facebook.com/calisi.antonio/videos/1212288912220658/

 

Circolare del Vescovo Donato, febbraio 2017

Cari fratelli e sorelle, San Giovanni Crisostomo si lamentava per le numerose feste celebrate dalla Chiesa, poco conosciute dal popolo o solo di nome, senza che fossero conosciuti i motivi scritturistici, liturgici e teologici per i quali esse venivano celebrate. Il Santo Gerarca non trascurava nessuna occasione per spiegare i motivi e le ragioni delle singole feste liturgiche, mostrando sempre il loro contenuto teologico e spirituale, e, ovviamente, non dimenticava di trarne qualche applicazione per la vita. Da allora sono passati più di sedici secoli. Ma possiamo dire che oggi i cristiani, quindi il nostro popolo, oltre ai nomi delle feste, conoscono veramente i motivi per cui vengono celebrate dalla Chiesa? Oserei dire di no, anzi, forse alcuni cristiani non conoscono nemmeno i nomi delle feste. Il nostro popolo deve essere istruito, catechizzato, deve conoscere; non va trascurata la dimensione mistagogico-catechetica, perché il popolo solo se conosce può amare e gustare gli eventi salvifici celebrati nell’arco dell’Anno Liturgico, che non sono il puro ricordo del passato, bensì il qui ed ora di Dio in Cristo, ossia un’attualizzazione della storia della salvezza, il venire di Dio a noi nell’oggi. (…)

Vescovo Donato circolare di gennaio 2017

Carissimi,  al termine di un anno, che per la Chiesa e per il mondo è stato quanto mai ricco di eventi, eleviamo un inno di ringraziamento a Dio, Signore del tempo e della storia, al compiersi del 2016 e all’inizio de 2017. È un nostro dovere, oltre che un bisogno del cuore, lodare e ringraziare Colui che ci accompagna nel tempo senza mai abbandonarci e sempre veglia su di noi con il suo amore misericordioso. Possiamo dire che la Chiesa vive per lodare e ringraziare Dio…